Andrzej Barański: Uczciwość w biznesie się opłaca (wideo)

Wyrosłem w atmosferze wielkiej chwały przemysłu w międzywojennej Polsce. Ojciec, który zakładał firmę "Herbewo", po jej nacjonalizacji przesiedział 6 lat w komunistycznym więzieniu za obronę... Więcej »

Dobra rzadkie i ubodzy

Papież Franciszek ustanowił ostatnią niedzielę (19 listopada 2017) przed Uroczystością Chrystusa Króla Światowym Dniem Ubogich. Papież pragnie zwrócić uwagę, że miłość wobec bliźniego w potrzebie musi... Więcej »

PAFERE otwiera się na myśl Chestertona

Był zdecydowanym zwolennikiem wolności i własności. Jednocześnie odrzucał kapitalizm z jego monopolami jak i socjalizm z jego wszechwładzą państwa – jako ustroje w równym stopniu krępujące indywidualizm... Więcej »

Szwajcarzy o Polsce i Polakach - na Święto Niepodległości

Szwajcaria, choć to kraj leżący stosunkowo blisko Polski, wydaje się dość odległy. Pod wieloma względami. Z okazji Święta Niepodległości mogliśmy wysłuchać wiele życzeń i pozdrowień z zagranicy - pozdrawiali... Więcej »

Inflacja jest tą formą podatku, który można nałożyć bez ustawy
Milton Friedman

Historia podatków od Starożytności do 1776 roku

Podatki są sprężyną państwa, mawiał rzymski polityk Cyceron1 już w I wieku p.n.e. Zapewniają one dochód dla państwa, aby mogło ono spełniać zadania powierzone im przez swoich obywateli. Wysokość podatków na przestrzeni wieków zmieniała się bardzo dynamicznie.


W starożytnym Egipcie rolnicy oddawali część swoich zbiorów, rzemieślnicy przekazywali część swoich wyrobów na potrzeby wojska i administracji, a kupcy płacili daninę. W Starym Testamencie Izraelici przekazywali dziesięcinę z całego swojego majątku na potrzeby zakonu2. Podatki (tzw. Zakat3), a w zasadzie jałmużna w religii islamskiej była na początku dobrowolna i obejmowała wszystkich dorosłych obywateli. Całość przekazywana była na rzecz gminy religijnej i wydawana zgodnie z zaleceniami Koranu (m.in. na biednych, podróżnych, niewolników, prowadzenie wojen). Wysokość tego podatku wynosiła od 2.5% do 10% w zależności od przedmiotu opodatkowania.

U greckich starożytnych filozofów trudno doszukać się przedstawienia ogólnych teorii podatkowych, pojawiają się za to pewne refleksje, które w przyszłości ewoluowały do miana głównych teorii ekonomicznych. Do Pitagorasa nawiązywali twórcy teorii ceny i równowagi gospodarczej, a Heraklit, opracowując zasadę powszechnej zmienności4, może startować do miana prekursora idei wolnorynkowych. Demokryt zaś mówił o zróżnicowanych, indywidualnych potrzebach każdego człowieka i o subiektywnej ocenie dóbr5.

S. Harcourt-Rivington w artykule "Platon - pierwszy planista"6 pisze o idei państwa platońskiego bazującego na dwóch założeniach. Pierwsze opierało się na podziale społeczeństwa tylko na dwie klasy: rządzących i bezwzględnie im podporządkowanych, a drugie wykluczało wzajemne przenikanie się klas. Zakres obowiązków każdego obywatela byłby zależny od jego predyspozycji i wskazywanych zdolności oraz nie byłby sprawą indywidualną, tylko miałby być nadzorowany przez członków klasy rządzącej - filozofów. Platon stwierdza, że człowiek nie jest w stanie wytworzyć wszystkich potrzebnych produktów, dlatego powinien się skupić tylko na produkcji jednego dobra, a nadwyżką produkcyjną zaspokoić inne swoje potrzeby. Wynagrodzenie, a także majątek i inne korzyści materialne byłyby rozdawane w sposób arbitralny - przez rządzących na podstawie wypełnianych obowiązków. Pomysły Platona mogły zostać zrealizowane przy całkowitej nacjonalizacji przemysłu, rynku pracy oraz środków kapitałowych i finansowych - co w pewnym sensie zostało zrobione w XX wieku.

Myśliciele Starożytnego Rzymu, jak Katon7, Varron8 oraz Cyceron, zajmowali się praktycznymi aspektami ekonomii. Uczyli oni swoich czytelników, gdzie kupować narzędzia, gdzie nabywać ziemię i jak wyzyskiwać niewolników. W rozważaniach tych było jednak mało refleksji ściśle podatkowych. Rzymianie wnieśli jednak poważny wkład w rozwój ekonomii poprzez definicje własności prywatnej oraz formy obrotu nią.

Według Roberta Gwiazdowskiego w starożytności powstały dwa nurty etyczne, które później rzutowały na rozwój myśli ekonomicznej, a tym samym na wysokość i sposób poboru podatków. Pierwszy nurt euklidesowy, tak samo jak geometria Euklidesa, opierał się na aksjomatach, które pomagają w wyprowadzaniu wniosków o przedmiocie poznania. Drugi talmudyczno-stoicki9 kieruje się holizmem, doświadczeniem i metodą indukcyjną. Etyka ta wychodzi z założenia, że każdy łańcuch rozumowania posiada słaby punkt, który ujawni się w zetknięciu z rzeczywistością10.

W średniowieczu państwo nakładało wiele rodzajów podatków na swoich obywateli (m.in. myto11, podymne12, świętopietrze13), jednakże główne dochody czerpało z ceł, posiadłości ziemskich i przywilejów szlacheckich. Święty Tomasz z Akwinu był jednym z pierwszych średniowiecznych myślicieli, który wypowiedział się na temat podatków oraz roli państwa. Uważał on własność prywatną za instytucję, która przyczyniała się do zwiększenia pracowitości ludzi, ponieważ każdy dba lepiej o rzeczy należące do niego oraz tworzyła naturalny podział pracy i funkcji w społeczeństwie. Św Tomasz jest także twórcą zagadnienia iustrum pretium14 - cena sprawiedliwa. Zakładała ona, że wymiana handlowa polega na wzajemnej wymianie dóbr bez nadmiernego obciążenia każdej ze stron. Pieniądz wg św Tomasza spełniał rolę narzędzia mierzącego wartość dóbr, stąd należało dbać o odpowiednią jakość pieniądza poprzez kontrolowanie zawartości cennego kruszcu w monecie15. Podatki wg świętego z Akwinu były dopuszczalne jednakże dopiero wtedy, gdy dochody z domeny królewskiej nie starczały na utrzymanie państwa.

Alejandro Chaufen w książce "Chrześcijanie za wolnością" opisuje poglądy hiszpańskich myślicieli, którzy wyprzedzili pojawienie się wielu idei ekonomii liberalnej o kilka wieków. Scholastycy opowiadali się za wolnością prywatną, ograniczeniem podatków oraz funkcji rządu, zajmowali bardzo radykalne stanowisko odnośnie psucia pieniądza - Saavedra Fajardo stwierdził wręcz, że monety są jak dziewczęta. Ich dotknięcie jest przestępstwem16. Według hiszpańskich myślicieli władza jest szaleństwem i musi być trzymana w ryzach przez ekonomiczną rozwagę17, a wysokie podatki są dla państwa tym samym, co zbiory dla rolnika, w których razem z roślinami wyrywa także korzenie18. Scholastycy przenieśli także definicję ceny sprawiedliwej na grunt podatkowy, tzn. uważali, że podatki są zapłatą za usługi, które państwo dostarcza swoim obywatelom i muszą być one skonfrontowane z potrzebami obywateli, ich dochodem oraz okolicznościami, w jakich się obecnie znajdujemy.

A wszystko zmieniło się w 1776 roku, kiedy światło dzienne ujrzało największe dzieło Adama Smitha: "Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów". Wtedy narodziła się ekonomia klasyczna, ale o tym już w następnym wpisie.

Bartłomiej Borzucki


Autor zdobył wyróżnienie w konkursie Magister PAFERE w 2014 roku za pracę "Ekonomia klasyczna dla dzieci". Prowadzi własnego
bloga...

Przypisy:

1 żył w latach: 106-43 p.n.e.
2
Biblia Tysiąclecia. Poznań, 2003, Księga Kapłańska 27:30; Księga Liczb 18:26; Księga Powtórzonego Prawa 14:24; 2 Księga Kronik 31:5.
3
źródło: encyklopedia WIEM http://portalwiedzy.onet.pl/3788,,,,zakat,haslo.html
4
panta rei
5
R. Gwiazdowski Podatek progresywny i proporcjonalny. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego 2007, 90 s.
6
S. Harcourt-Rivington. It Started with PLato. url: http://mises.org/daily/3620.
7
Katon Starszy: ok. 234-149 p.n.e.
8
Marcus Terentius Varro: 116-27 p.n.e.
9
zwana też babilońską
10
R. Gwiazdowski Podatek progresywny i proporcjonalny. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego 2007, 68 s.
11
opłata za przewożone towary po szlakach handlowych
12
stały podatek pobierany od każdego domu mieszkalnego
13
danina na rzecz papiestwa
14
podwaliny pod to zagadnienie zostały sprecyzowane przez nauczyciela św Tomasza - Alberta Wielkiego, jednakże to św Tomasz doprecyzował je całościowo
15
P. Edukacji ekonomicznej. Ekonomia Sprawiedliwa. url: http://www.nbportal.pl/pl/np/artykuly/historia/historia_ekonomii_3.
16
A. Chaufen. Chrześcijanie za wolnością. Kraków: IM. PAN, 2002, s. 98.
17
A. Chaufen. Chrzesścijanie za wolnością. Kraków: IM. PAN, 2002, s. 75.
18
A. Chaufen. Chrześcijanie za wolnością. Kraków: IM. PAN, 2002, s. 76.


Data dodania: 2014-11-18 17:15:00
Artykul przeczytano 7820 razy
 
Artykuł skomentowano 2 razy
Dodaj komentarz
A ja chciałbym graficznie przedstawić historię zmian wysokości podatków od czasów królowej Nefretete, gdzie szukać danych
Dodano: 2017-02-19 15:58:47
Dodał: ~pako@chello.pl
my aunty employed to get pdorived probably the most wonderful etchings by her professor, he'd publish them to her. she would not maintain them, they were being far too extensive of enjoy for her.br /I accustomed to give my nicest garments away. but now i have got got granted some incredibly wonderful ones- that I will preserve because they are of course fortunate..br /with your spare-time you should make some water-tight perspex window-cases for that luakabob outdoor frontage and go away a number of these presents in there.br /or just keep supplying it away and expressing thanks x
Dodano: 2015-10-23 09:05:16
Dodał: ~NhyFVallb
Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu.
Operator serwisu nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.